Bài 1: Ứng dụng công nghệ số để bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa

 

Ngày nay, chuyển đổi số không chỉ là yêu cầu tất yếu trong phát triển kinh tế – xã hội mà còn là chiến lược sống còn trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa. Tại Đồng Nai, ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VH-TT-DL) đã tiên phong ứng dụng công nghệ như một “cánh cửa” mở lối kết nối công chúng với hồn cốt văn hóa Nam Bộ, thể hiện rõ định hướng “vừa bảo tồn, vừa phát triển” trong thời đại số.

Số hóa di sản – Mở khóa kho tàng tri thức

Từ năm 2022, ngành VH-TT-DL Đồng Nai đã triển khai hàng loạt giải pháp số hóa toàn diện: hơn 500 tài liệu địa chí với trên 540.000 trang tư liệu được chuyển thành dữ liệu số; trên 8.500 hiện vật và di tích được đưa lên nền tảng quản lý số tập trung; hệ thống thư viện công cộng của tỉnh lưu trữ và phục vụ trên 22.000 tài liệu số. Những con số ấn tượng này cho thấy quyết tâm và sự đầu tư bài bản của tỉnh trong việc bảo tồn kho tàng tri thức văn hóa bằng công nghệ hiện đại.

Nhiều tài liệu giá trị cũng đã được số hoá, tạo mã QR để lưu giữ và phục vụ bạn đọc

 

Song song với đó, cơ sở dữ liệu di sản văn hóa phi vật thể đang được xây dựng đồng bộ, kết hợp trí tuệ nhân tạo (AI) nhằm phục vụ công tác nhận diện, lưu giữ và quảng bá giá trị văn hóa đặc trưng của địa phương trong bối cảnh hội nhập. Hệ sinh thái văn hóa số được hình thành, cho phép người dân, học sinh và du khách dễ dàng truy cập kho tri thức chỉ với một thiết bị thông minh, góp phần giáo dục, truyền cảm hứng và khơi dậy niềm tự hào văn hóa dân tộc.

Lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn, đặc biệt là cải lương cũng đang chuyển mình mạnh mẽ nhờ công nghệ số. Nhà hát Nghệ thuật Đồng Nai đã ứng dụng các nền tảng số như YouTube, Facebook để truyền hình trực tiếp các vở diễn, đưa sân khấu truyền thống đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ. Người xem không chỉ theo dõi, mà còn được tương tác với nghệ sĩ, chia sẻ cảm nhận, tạo nên không gian văn hóa sống động ngay trên không gian mạng.

Theo bà Đồng Quế Anh – Giám đốc Nhà hát Nghệ thuật Đồng Nai, việc ứng dụng công nghệ không làm mất đi “hồn cốt” văn hóa mà trái lại góp phần bảo tồn sâu rộng hơn. Mỗi vở diễn, mỗi hiện vật được số hóa không chỉ là tài sản văn hóa, mà còn là dữ liệu có thể nghiên cứu, chia sẻ, truyền cảm hứng cho thế hệ tương lai.

Thực tế, số hóa không chỉ mở rộng không gian lưu trữ và tiếp cận, mà còn làm sống lại những giá trị tưởng chừng đang dần mai một. Với chiến lược đúng đắn, tư duy đổi mới và sự quyết tâm, Đồng Nai đang khẳng định vai trò tiên phong trong hành trình “làm sống lại” di sản bằng công nghệ số, hướng tới một nền văn hóa bền vững.

Triển lãm thực tế ảo (VR) – làm “Sống lại” di sản, gần gũi công chúng

Thực tế ảo tạo nên không gian ba chiều sống động, cho phép người xem tương tác trực tiếp như đang tham quan thật. Nhờ công nghệ này, hoạt động triển lãm tại Đồng Nai không còn giới hạn bởi không gian vật lý. Nhiều đơn vị đã tiên phong triển khai các sản phẩm văn hóa số hiện đại, mang lại trải nghiệm mới mẻ, trực quan và hấp dẫn.

Trung tâm Văn hóa – Điện ảnh tỉnh Đồng Nai là một trong những đơn vị tiên phong khi năm 2023 ra mắt triển lãm tương tác 3D chuyên đề “Đảng Cộng sản Việt Nam – Những dấu ấn lịch sử”. Triển lãm kết hợp hình ảnh, hiện vật, tư liệu và thuyết minh đa phương tiện, giúp người xem “đi vào” không gian lịch sử một cách trực quan và sâu sắc. Nội dung được số hóa logic, tích hợp phần thuyết minh, giúp tăng tính tương tác, giáo dục và hiệu quả truyền thông. Chỉ trong thời gian ngắn, triển lãm thu hút hàng ngàn lượt truy cập và chia sẻ trên nền tảng số.

Giám đốc Trung tâm Văn hóa – Điện ảnh Đồng Nai, bà Tôn Thị Thanh Tình cho biết: Việc triển khai triển lãm thực tế ảo là bước đột phá trong ứng dụng công nghệ số vào công tác trưng bày, tuyên truyền. Không gian ảo 3D giúp hiện vật được tái hiện sinh động, đa chiều, tích hợp thuyết minh, nâng cao hiệu quả tiếp nhận thông tin và giáo dục lịch sử. Trung tâm đang tiếp tục xây dựng kế hoạch, lựa chọn chủ đề, bổ sung tư liệu để phát triển thêm các triển lãm VR phục vụ cộng đồng.

Đơn vị này cũng đã tổ chức hàng chục chương trình văn nghệ, tuyên truyền lưu động và triển lãm ảo trên fanpage, website. Từ năm 2024 đến nay, nhiều chủ đề hấp dẫn như “Biển, đảo – Trái tim Việt Nam”, “Đồng Nai – Vùng đất văn hóa và con người”, “Đờn ca tài tử - âm vang Nam Bộ”đã được ra mắt, mang đến góc nhìn phong phú về đất nước và quê hương.

 

Triển lãm thực tế ảo “Đờn ca tài tử - âm vang Nam Bộ”

 

Bảo tàng Đồng Nai triển khai hàng loạt sản phẩm VR nổi bật như: tour tham quan 360 độ Di tích Văn miếu Trấn Biên, Đền thờ – Mộ Nguyễn Hữu Cảnh, Mộ cự thạch Hàng Gòn… Trong đó, các hiện vật như tượng thần Vishnu Bình Hòa, đàn đá Bình Đa… được số hóa 3D sắc nét và đưa lên không gian số để phục vụ công chúng, đồng thời liên kết với các trang thông tin của doanh nghiệp du lịch, lữ hành để lan tỏa rộng hơn đến du khách trong và ngoài nước.

Được biết, Bảo tàng Đồng Nai cũng đang xây dựng các dự án mới như triển lãm ảo “Dân tộc Mạ ở Đồng Nai” và “Di tích Đình An Hòa”.

Năm 2025, Thư viện tỉnh Đồng Nai đã ứng dụng VR 3D vào triển lãm “Hồi ức 50 năm – Hành trình thống nhất non sông”, triển lãm cho phép người xem tương tác trực tiếp với sách, tài liệu, hình ảnh. Sau thời gian ngắn ra mắt, triển lãm đã thu hút hơn 4.200 lượt truy cập và nhận hàng trăm phản hồi tích cực.

Giám đốc Thư viện – bà Trần Anh Thơ nhận định: đây là hướng đi hiệu quả để đưa sách và di sản gần gũi hơn với công chúng, đặc biệt là người trẻ.

Việc mạnh dạn ứng dụng công nghệ thực tế ảo đang tạo ra bước chuyển biến rõ nét trong hoạt động trưng bày, triển lãm và giáo dục di sản văn hóa trên địa bàn tỉnh. Các giới hạn về không gian vật lý từng bước được xoá bỏ, giúp các giá trị di sản “sống lại” sinh động trong môi trường số và đến gần hơn với công chúng mọi lúc, mọi nơi – Bà Thơ chia sẻ.

 

Học sinh sử dụng kính VR để tham quan triển lãm ảo 3D tại Thư viện tỉnh

 

Tại các huyện, thành phố, công nghệ VR cũng được đẩy mạnh. Thành phố Long Khánh triển lãm chủ đề “Không gian văn hóa Hồ Chí Minh”, huyện Nhơn Trạch tổ chức triển lãm “30 năm xây dựng và phát triển” đều thông qua mã QR, điện thoại thông minh… góp phần đưa văn hóa đến với người dân vùng sâu, vùng xa.

Em Trần Minh Anh, học sinh lớp 9, Trường THCS Trần Hưng Đạo (Biên Hòa) chia sẻ: “Lần đầu tiên em được đeo kính thực tế ảo để xem triển lãm tại Thư viện tỉnh Đồng Nai, cảm giác rất mới lạ và hấp dẫn. Những hình ảnh lịch sử như hiện ra ngay trước mắt, em có thể nhìn từ nhiều góc độ, thậm chí bước vào không gian trưng bày như đang tham quan thật sự”.

Thực tế cho thấy, triển lãm ảo giúp người xem “chạm” được vào di sản một cách chân thực, dễ hiểu, dễ cảm.

Phó Giám đốc Sở VH-TT-DL – ông Nguyễn Hồng Ân khẳng định: chuyển đổi số là định hướng chiến lược. Việc đưa triển lãm vào môi trường số là bước đi đúng đắn để đổi mới hoạt động, nâng cao hiệu quả tuyên truyền, quản lý và lan tỏa di sản đến cộng đồng. Sở sẽ tiếp tục chỉ đạo mở rộng các mô hình triển lãm thực tế ảo đến nhiều địa phương, tăng tính tương tác và giáo dục.

Đồng Nai hướng tới trung tâm văn hóa số vùng Đông Nam Bộ

Đồng Nai đang đẩy mạnh triển khai các giải pháp chiến lược nhằm đưa di sản văn hóa đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ. Trọng tâm của định hướng này là xây dựng một cơ sở dữ liệu số tập trung, đồng bộ, khắc phục tình trạng dữ liệu phân tán, thiếu liên thông giữa các đơn vị. Nền tảng sẽ được phát triển theo chuẩn công nghệ quốc gia về định dạng, bảo mật, lưu trữ, đồng thời hướng tới tính mở để cộng đồng, trường học, doanh nghiệp có thể cùng tham gia khai thác và sáng tạo nội dung di sản, góp phần làm phong phú kho tàng văn hóa số của địa phương.

Song song đó, tỉnh tập trung đầu tư công nghệ và hạ tầng số chuyên sâu. Các ứng dụng như VR, ảnh 360 độ, tour ảo 3D bước đầu đã mang lại hiệu quả tích cực nhưng còn hạn chế về thiết bị và nội dung. Do vậy, cần tiếp tục xây dựng trung tâm trải nghiệm văn hóa số, tích hợp sản phẩm trưng bày vào bản đồ du lịch số, ứng dụng giáo dục để tăng tính trực quan, hấp dẫn trong tiếp cận di sản.

Ứng dụng công nghệ để số hóa và xây dựng dữ liệu đồng bộ về tư liệu quý hiếm, di tích lịch sử – văn hóa, danh lam thắng cảnh cùng các bảo vật, cổ vật có giá trị quốc gia.

Để vận hành hiệu quả hệ thống số hóa, việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực là yếu tố then chốt. Trong khi đội ngũ văn hóa còn thiếu kỹ năng công nghệ, thì nhân lực công nghệ lại thiếu kiến thức văn hóa. Giải pháp là đào tạo chuyên sâu, tăng cường hợp tác với các trường đại học, doanh nghiệp, đồng thời xây dựng công nghệ văn hóa số tại từng đơn vị.

Một trong những hướng đi mới là đổi mới truyền thông, đưa di sản vào đời sống số thông qua các nền tảng như YouTube, TikTok, podcast… bằng hình thức kể chuyện sáng tạo. Khuyến khích tổ chức các cuộc thi sáng tạo nội dung, hợp tác với nghệ sĩ, nhà sáng tạo để lan tỏa giá trị văn hóa một cách sinh động, gần gũi.

Đồng thời, thúc đẩy liên kết vùng, mở rộng hợp tác với các địa phương trong phát triển tuyến du lịch văn hóa số, chia sẻ dữ liệu và kinh nghiệm. Việc xã hội hóa cũng được chú trọng thông qua hợp tác với doanh nghiệp công nghệ, du lịch, truyền thông để xây dựng sản phẩm trải nghiệm tích hợp giữa giáo dục – du lịch – giải trí như bản đồ di tích thông minh, ứng dụng di sản, tour học tập thực tế ảo.

Với tầm nhìn dài hạn, Đồng Nai đặt mục tiêu trở thành trung tâm văn hóa số của khu vực, tiên phong kết nối di sản với giáo dục và du lịch. Đây không chỉ là chiến lược hiện đại hóa ngành văn hóa mà còn là cách khơi dậy niềm tự hào dân tộc, lan tỏa giá trị lịch sử đến mọi tầng lớp nhân dân. Di sản, nhờ công nghệ, không chỉ được bảo tồn mà còn đang thực sự “sống lại” giữa đời sống số hôm nay.

 

Bài 2: Phát triển du lịch thông minh gắn với đổi mới sáng tạo

 

Du lịch thông minh kết hợp đổi mới sáng tạo đang trở thành động lực chủ đạo trong tiến trình chuyển đổi số hiện nay. Tại Đồng Nai, việc ứng dụng công nghệ hiện đại vào quản lý, quảng bá và nâng cao trải nghiệm cho du khách đang mở ra hướng đi mới, góp phần xây dựng ngành du lịch chuyên nghiệp, bền vững và hội nhập.

Du lịch Đồng Nai: tiềm năng và lợi thế

Tỉnh Đồng Nai nằm ở cửa ngõ phía Đông TP. Hồ Chí Minh, có diện tích khoảng 5.864 km² và dân số gần 4,36 triệu người (năm 2024). Với vị trí chiến lược, hệ thống giao thông kết nối thuận lợi (cao tốc Long Thành – Dầu Giây, Quốc lộ 1A, sân bay quốc tế Long Thành đang xây dựng), Đồng Nai giữ vai trò trung chuyển quan trọng trong vùng Đông Nam Bộ.

Đồng Nai sở hữu nguồn tài nguyên du lịch phong phú, bao gồm: du lịch sinh thái – thiên nhiên (Vườn quốc gia Cát Tiên, Khu Bảo tồn Đồng Nai, thác Giang Điền, rừng Mã Đà, núi Chứa Chan); du lịch văn hóa – tâm linh (Văn miếu Trấn Biên, chùa Bửu Long, đình Tân Lân, làng nghề truyền thống) và du lịch giải trí (KDL Sơn Tiên, Bò Cạp Vàng, Suối Mơ...).

Năm 2024, tỉnh đón khoảng 3,4 triệu lượt khách (trong đó có 107.000 lượt quốc tế), doanh thu đạt 2.400 tỷ đồng, tăng 41% so với năm trước. Riêng dịp lễ Quốc khánh 2/9/2024, lượng khách đạt trên 82.000 lượt, thu về khoảng 60 tỷ đồng. Dự kiến năm 2025, Đồng Nai sẽ đón 4,2 triệu lượt khách và doanh thu đạt khoảng 3.400 tỷ đồng.

Hiện có khoảng 17 dự án du lịch lớn đang được triển khai tại Đồng Nai với tổng vốn đầu tư trên 19.000 tỷ đồng. Các khu, điểm du lịch trọng điểm như Khu du lịch Sơn Tiên, Suối Mơ, Bửu Long, Khu du lịch thác Mai – Bàu Nước Sôi… tiếp tục được nâng cấp hạ tầng và mở rộng quy mô đón khách.

Hệ sinh thái du lịch thông minh, sáng tạo đang hình thành

Trong những năm qua, Sở VH-TT-DL duy trì website du lịch tích hợp bản đồ số, lịch sự kiện, thông tin điểm đến, tour tuyến, dịch vụ ăn ở. Các fanpage “Hiệp hội Du lịch Đồng Nai”, “Khám phá Đồng Nai” hoạt động sôi nổi trên Facebook, Zalo, YouTube với nội dung đa dạng, thu hút người trẻ. Nhiều điểm đến như Văn miếu Trấn Biên, Bửu Long, Vườn quốc gia Cát Tiên đã gắn mã QR cung cấp thông tin và hướng dẫn tham quan. Một số doanh nghiệp đã tham gia nền tảng đặt phòng, thanh toán trực tuyến như Traveloka, Booking, Vietravel, Mytour...

Năm 2025, Đồng Nai tổ chức nhiều sự kiện quảng bá du lịch và công nghiệp văn hóa, nổi bật là Festival Khinh khí cầu tại KDL Sơn Tiên dịp 30/4, với 50 khinh khí cầu, bay tự do, bay treo, dù lượn, thả diều nghệ thuật… Đồng thời, Festival Gốm Biên Hòa – Đồng Nai diễn ra tại Trung tâm Sự kiện và Đối ngoại, với hoạt động trình diễn gốm, gian hàng thương mại – ẩm thực, đường gốm Tân Hạnh, giao lưu nghệ nhân – du khách, góp phần tôn vinh làng nghề truyền thống và phát triển sản phẩm thủ công mỹ nghệ địa phương.

 

Bà Trần Thị Thu Trang, Giám đốc Trung tâm Xúc tiến du lịch khẳng định: Ngành đang hướng tới xây dựng hệ sinh thái du lịch thông minh, nơi công nghệ số được tích hợp toàn diện để nâng cao trải nghiệm cho du khách, đồng thời thúc đẩy khởi nghiệp sáng tạo trong dịch vụ du lịch.

Những năm gần đây, ngành cũng đã tích cực ứng dụng công nghệ VR/AR trong phát triển du lịch di sản – sinh thái. Mô hình tham quan ảo (3D/360 độ) đã được thử nghiệm tại các điểm như chùa Đại Giác, hồ Trị An, Nam Cát Tiên, giúp du khách trải nghiệm từ xa trước khi đến thực địa.

Trang website của Trung tâm Xúc tiến du lịch Đồng Nai liên tục giới thiệu nhiều điểm đến thú vị cho cộng đồng

 

Năm 2024, Bảo tàng Đồng Nai tổ chức tour triển lãm số “Đa dạng sinh học và văn hóa bản địa Vườn quốc gia Cát Tiên” với hơn 200 hình ảnh về hệ sinh thái, động, thực vật và di sản văn hóa địa phương. Du khách còn được khám phá đời sống văn hóa của đồng bào Tày, Chơ Ro, Mạ, K’Ho, S’tiêng qua lễ hội truyền thống, ẩm thực và nghệ thuật dệt thổ cẩm.

Tại Văn miếu Trấn Biên, mô hình tham quan 360 độ không chỉ quảng bá di tích mà còn hỗ trợ lưu trữ dữ liệu phục vụ trùng tu, giáo dục và bảo tàng số. Một số trường học cũng phối hợp tổ chức tour thực tế ảo, giúp học sinh khám phá di sản Đồng Nai ngay tại lớp học.

Theo một cán bộ phụ trách Phòng Khai thác Văn miếu Trấn Biên, việc ứng dụng công nghệ số vào giới thiệu di tích Văn miếu đã và đang đóng góp vai trò quan trọng trong việc gìn giữ và phát huy giá trị di sản. Từ mô hình tham quan thực tế ảo, lưu trữ hình ảnh, dữ liệu cho việc trùng tu, tôn tạo di tích. Cơ sở dữ liệu này còn phục vụ cho việc giáo dục, nghiên cứu, bảo tàng số những năm tiếp theo.

Trong chiến lược 2025–2030, Đồng Nai hướng tới việc số hóa toàn bộ các điểm đến tiêu biểu và đưa vào nền tảng chung của ngành du lịch địa phương, tích hợp với Google Maps, Google Earth, YouTube 360…

Hiện Sở VH-TT-DL phối hợp với các đơn vị công nghệ xây dựng bản đồ du lịch thông minh tích hợp dữ liệu GPS, định vị tuyến đường, thời gian di chuyển, hình ảnh, video, giá cả, đánh giá dịch vụ và gợi ý hành trình cá nhân hóa theo nhu cầu.

Không chỉ vậy, hệ thống dữ liệu mở ngành du lịch cũng đang được phát triển, cung cấp thông tin thống kê về lượng khách, nguồn khách, mức độ hài lòng và phản hồi dịch vụ theo từng thời điểm, hỗ trợ công tác quản lý và hoạch định chính sách.

Những năm gần đây, du lịch Đồng Nai ngày càng thu hút nhờ các sản phẩm đặc trưng dựa trên lợi thế thiên nhiên. Doanh nghiệp du lịch phát triển mạnh, nhiều sản phẩm mới được đầu tư bài bản. Tỉnh chú trọng ứng dụng công nghệ trong quảng bá, quản lý và xây dựng thương hiệu du lịch sinh thái. Hệ thống phần mềm du lịch thông minh đang được nâng cấp, tích hợp dữ liệu mới, đồng thời phát triển trên các công cụ tìm kiếm để mở rộng khả năng tiếp cận du khách.

Với sự hỗ trợ của công nghệ 4.0, trí tuệ nhân tạo và thực tế ảo, nhiều sản phẩm du lịch số đang được triển khai ở các khâu dịch vụ, góp phần cá nhân hóa trải nghiệm, gia tăng giá trị văn hóa tự nhiên cho điểm đến. Sự kết hợp giữa du lịch số và truyền thống không chỉ nâng cao trải nghiệm cho du khách mà còn mở ra cơ hội tăng trưởng mới cho doanh nghiệp.

Nhằm hiện đại hóa công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực du lịch, các cơ sở lưu trú như khách sạn, nhà nghỉ trên địa bàn tỉnh đã được khuyến khích kết nối với hệ thống quản lý lưu trú trực tuyến thông qua Cổng dịch vụ công. Việc này không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý an ninh trật tự mà còn phục vụ công tác thống kê, dự báo chính xác về tình hình du lịch.

Bên cạnh đó, hệ thống báo cáo du lịch thông minh đang được triển khai thử nghiệm tại một số địa phương như TP. Biên Hòa, TP. Long Khánh, huyện Tân Phú... giúp các cấp lãnh đạo nhanh chóng tiếp cận thông tin thực tế về lượng khách, doanh thu, xu hướng du lịch cũng như phản hồi từ người dân và du khách. Đây là bước đi quan trọng trong quá trình chuyển đổi số, hướng tới nền quản lý du lịch minh bạch, linh hoạt và thích ứng với yêu cầu phát triển bền vững.

Chuyển đổi số du lịch Đồng Nai: Cơ hội, thách thức và giải pháp

Chuyển đổi số đang mở ra hướng phát triển mới cho ngành du lịch Đồng Nai, nhờ lợi thế vị trí địa lý, hạ tầng giao thông liên vùng và tài nguyên phong phú. Tỉnh đã bước đầu triển khai các ứng dụng công nghệ như bản đồ số, mã QR, dữ liệu mở và nền tảng phản hồi du khách. Một số nội dung số như tour ảo, video 360 độ, podcast du lịch... cũng đã được thử nghiệm.

Tuy nhiên, quá trình này vẫn đối mặt nhiều thách thức: hạ tầng triển khai chưa đồng bộ, doanh nghiệp nhỏ chiếm đa số, còn hạn chế về công nghệ, tài chính và nhân lực. Nhận thức về chuyển đổi số ở một bộ phận cán bộ, người dân và hộ kinh doanh còn thấp. Sức ép cạnh tranh từ các địa phương mạnh như TP.HCM, Vũng Tàu, Lâm Đồng cũng là trở ngại không nhỏ.

Trước thực tế đó, tỉnh Đồng Nai xác định chuyển đổi số là một trong những đột phá chiến lược trong phát triển du lịch. Tỉnh đang tập trung xây dựng Trung tâm điều hành du lịch thông minh cấp tỉnh, tích hợp dữ liệu du lịch toàn diện để phân tích xu hướng, điều phối và nâng cao hiệu quả quản lý. Song song đó là hỗ trợ doanh nghiệp số hóa dịch vụ, khuyến khích ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), thực tế ảo (VR/AR), chatbot tự động vào hoạt động giới thiệu, quảng bá, chăm sóc khách hàng và bán tour trực tuyến.

Tỉnh cũng đặc biệt chú trọng đào tạo và phát triển nguồn nhân lực số, thông qua liên kết với các trường đại học, cao đẳng và doanh nghiệp công nghệ nhằm tổ chức các khóa huấn luyện ngắn hạn, chuyên sâu về kỹ năng công nghệ, truyền thông số và quản lý dữ liệu du lịch.

Tiếp tục triển khai các đề án xây dựng dữ liệu số các địa điểm du lịch tự nhiên về cảnh quan thiên nhiên; các khu, điểm dịch vụ mua sắm, vui chơi, giải trí; các cơ sở lưu trú du lịch trên địa bàn.

Mặt khác, việc xây dựng hệ sinh thái du lịch thông minh dựa trên mối liên kết chặt chẽ giữa chính quyền – doanh nghiệp – cộng đồng – đơn vị công nghệ đang được thúc đẩy. Các chiến dịch quảng bá du lịch trên nền tảng số như Facebook, TikTok, YouTube, Zalo… được triển khai rộng khắp với nội dung sáng tạo, hấp dẫn, hướng tới từng nhóm đối tượng cụ thể như giới trẻ, gia đình, khách quốc tế.

Chuyển đổi số không chỉ là công cụ, mà là chìa khóa để Đồng Nai nâng cao chất lượng dịch vụ, tạo ra trải nghiệm cá nhân hóa và thuận tiện hơn cho du khách. Đồng thời, cũng giúp quản lý hiệu quả tài nguyên, bảo tồn di sản văn hóa và thúc đẩy du lịch xanh – thông minh – bền vững.

 

Bài 3: Phát triển nguồn nhân lực và liên kết vùng

trong lĩnh vực văn hóa, du lịch và công nghệ

 

Đồng Nai xác định phát triển nguồn nhân lực và liên kết vùng là yếu tố then chốt để thúc đẩy văn hóa, du lịch và công nghệ trong kỷ nguyên số. Tỉnh đang đẩy mạnh đào tạo nhân lực chất lượng cao và tăng cường hợp tác với địa phương, doanh nghiệp, cơ sở giáo dục nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững.

Tăng cường đào tạo nhân lực số

Trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0 với AI, Big Data, IoT, VR/AR phát triển mạnh mẽ, đào tạo nhân lực số chất lượng cao trở thành yếu tố chiến lược, đặc biệt trong các lĩnh vực gắn với bản sắc văn hóa và đổi mới sáng tạo như văn hóa, du lịch và công nghệ.

Nhân lực số không chỉ cần thành thạo công nghệ mà còn phải có tư duy sáng tạo, am hiểu văn hóa và khả năng chuyển đổi số toàn diện. Họ là những người xây dựng bảo tàng ảo, tổ chức lễ hội thông minh, số hóa di sản, phát triển sản phẩm du lịch số, sáng tạo nội dung và ứng dụng AI phục vụ truyền thông văn hóa – du lịch trong kỷ nguyên số.

Xác định rõ vai trò then chốt của nguồn nhân lực trong chuyển đổi số, tỉnh Đồng Nai đã triển khai nhiều chương trình đào tạo chuyên sâu cho cán bộ, công chức, viên chức trong lĩnh vực văn hóa, du lịch và công nghệ thông tin. Nội dung đào tạo tập trung vào kỹ năng ứng dụng công nghệ mới như phân tích dữ liệu, thiết kế trải nghiệm số, sử dụng công cụ VR/AR, AI, quản lý nội dung số và truyền thông đa phương tiện.

Hơn 200 cán bộ, công chức các sở, ngành đã tham gia các lớp tập huấn chuyên đề nhằm nâng cao năng lực tiếp cận và vận hành các công cụ số hóa trong công việc. Đồng thời, tỉnh khuyến khích hợp tác với các trường đại học, học viện và tổ chức đào tạo trong và ngoài nước để xây dựng chương trình giảng dạy gắn thực tiễn, theo hướng tích hợp công nghệ – văn hóa – du lịch.

Cán bộ, công chức các sở, ban, ngành Đồng Nai tham gia hội nghị Phổ cập kiến thức và kỹ năng ứng dụng AI (TP. Biên Hòa).

 

Bên cạnh đào tạo mới, công tác đào tạo lại, nâng cao năng lực cho đội ngũ đang làm việc tại các đơn vị văn hóa, thư viện, bảo tàng, doanh nghiệp du lịch cũng được chú trọng. Họ được hỗ trợ tiếp cận phần mềm quản lý, hệ thống dữ liệu dùng chung, công cụ số hóa để thay đổi phương thức làm việc truyền thống, hướng đến hiệu quả và hiện đại hơn.

Bà Lê Thị Ngọc Loan – Giám đốc Sở VH-TT-DL khẳng định: “Đột phá công nghệ phải đi kèm đột phá con người. Chúng tôi tập trung bồi dưỡng cán bộ có tư duy số, kỹ năng số và tạo môi trường thúc đẩy đổi mới sáng tạo ngay từ cơ sở”.

Không chỉ dừng ở lĩnh vực chuyên môn, đào tạo nhân lực số còn hướng tới nâng cao năng lực quản trị, tư duy chiến lược và khả năng phối hợp liên ngành. Đây là điều kiện quan trọng giúp tỉnh nhà tận dụng lợi thế sẵn có để vươn lên thành trung tâm sáng tạo, văn hóa và du lịch thông minh của vùng Đông Nam Bộ.

Thúc đẩy liên kết vùng, phát triển công nghiệp văn hóa và kinh tế số

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ trên toàn quốc, tăng cường liên kết vùng không chỉ là xu hướng tất yếu mà còn trở thành động lực then chốt để phát huy tiềm năng và lợi thế so sánh về văn hoá, du lịch và công nghệ.

Trước yêu cầu phát triển bền vững trong kỷ nguyên số, ngành VH-TT-DL Đồng Nai đã chủ động thúc đẩy liên kết vùng như một giải pháp chiến lược. Không chỉ dừng ở hợp tác sự kiện, ngành đã từng bước tham gia xây dựng hệ sinh thái liên kết văn hóa – du lịch – công nghệ giữa các địa phương trong vùng Đông Nam Bộ.

Trong lĩnh vực văn hóa, đã triển khai chia sẻ dữ liệu số, phối hợp bảo tồn, quảng bá di sản với các tỉnh bạn, hướng tới không gian văn hóa mở – nơi giá trị truyền thống được lan tỏa sống động qua công nghệ.

Trong du lịch, ngành VHTTDL Đồng Nai đã phối hợp xây dựng bản đồ số du lịch liên vùng, hình thành các tuyến kết nối TP.HCM – Đồng Nai – Bình Dương – Bà Rịa - Vũng Tàu – Tây Ninh, góp phần phát triển các sản phẩm du lịch trải nghiệm phong phú, kết hợp giữa sinh thái, nghỉ dưỡng, lịch sử, văn hóa và công nghệ.

Ngành cũng chú trọng ứng dụng công nghệ làm cầu nối liên kết: từ nền tảng quảng bá chung, bản đồ số, cơ sở dữ liệu du lịch – di sản đến triển khai các công cụ thực tế ảo (VR), mô hình triển lãm 3D, bảo tàng số… Đồng thời, tăng cường phối hợp với các trung tâm công nghệ lớn trong vùng để chia sẻ hạ tầng, chuyển giao giải pháp số và nâng cao năng lực kỹ thuật cho địa phương.

Với vai trò cửa ngõ vùng Đông Nam Bộ, ngành VHTTDL Đồng Nai đang nỗ lực đóng vai trò trung tâm kết nối, tích cực tham gia quy hoạch liên kết, đề xuất chính sách phối hợp vùng và thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa, du lịch thông minh trên nền tảng công nghệ số.

Những năm gần đây, ngành VHTTDL Đồng Nai đã tích cực thúc đẩy gắn kết giữa văn hóa, du lịch và công nghệ, xem đây là hướng đi chiến lược để phát triển công nghiệp văn hóa, đóng góp vào nền kinh tế số của tỉnh và khu vực. Việc ứng dụng các công nghệ hiện đại như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), thực tế ảo (VR/AR), Internet vạn vật (IoT)... đã làm thay đổi phương thức tổ chức, quản lý và quảng bá, đồng thời mở ra không gian trải nghiệm mới, sinh động và hấp dẫn hơn cho người dân và du khách.

 

Tại Bảo tàng tỉnh, Trung tâm Văn hóa – Điện ảnh và Thư viện Đồng Nai, công nghệ số được áp dụng vào trưng bày với màn hình tương tác, dữ liệu số hóa, cách trình bày sinh động giúc người xem tiếp cận thông tin trực quan và hấp dẫn. Các nội dung như lịch sử, lễ hội, không gian văn hóa địa phương được tái hiện sống động, có thể tương tác qua thiết bị thông minh phù hợp với học sinh, sinh viên và cộng đồng yêu văn hóa.

Trong lĩnh vực du lịch, các giải pháp số như bản đồ du lịch trực tuyến, video 360°, chatbot, ứng dụng đặt dịch vụ thông minh... đã được triển khai, nâng cao tiện ích và trải nghiệm người dùng. Nhiều doanh nghiệp địa phương cũng ứng dụng vé điện tử, tour thực tế ảo, quảng bá qua nền tảng số (Facebook, TikTok...), góp phần thu hút du khách, kéo dài thời gian lưu trú và tăng chi tiêu.

Với đội ngũ sáng tạo nội dung, nghệ sĩ, đơn vị làm văn hóa, công nghệ số đã trở thành công cụ hiệu quả trong sản xuất và phân phối sản phẩm văn hóa – nghệ thuật. Qua đó hình thành chuỗi giá trị mới trong công nghiệp văn hóa, nơi các sản phẩm truyền thống được tái hiện theo cách hiện đại, có giá trị thương mại và dễ dàng tiếp cận công chúng.

Đồng thời, tỉnh cũng đang xây dựng cơ sở dữ liệu số về di sản văn hóa vật thể và phi vật thể, kết nối với hệ thống dữ liệu quốc gia, phục vụ công tác quản lý, bảo tồn và khai thác hiệu quả trong dài hạn. Những mô hình này thể hiện quyết tâm của ngành VHTTDL trong việc chuyển đổi số toàn diện, đặt nền móng cho phát triển công nghiệp văn hóa hiện đại.

Phó Giám đốc Sở VH-TT-DL Nguyễn Hồng Ân nhấn mạnh: Văn hóa và du lịch muốn phát triển bền vững trong kỷ nguyên số phải gắn với công nghệ. Đồng Nai xác định rõ ba yếu tố cốt lõi: công nghệ là công cụ, con người là trung tâm, sáng tạo là động lực làm nền tảng cho việc đưa văn hóa, du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn.

Giải pháp đột phá từ nguồn nhân lực và liên kết vùng

Phát triển nguồn nhân lực số và tăng cường liên kết vùng đang được xác định là chìa khóa để thúc đẩy văn hóa – du lịch gắn với công nghệ trong thời đại số. Đây không chỉ là yêu cầu cấp thiết trước mắt mà còn là chiến lược dài hạn nhằm bảo đảm sự phát triển hài hòa, bền vững và mang bản sắc riêng cho toàn vùng Đông Nam Bộ.

Một trong những giải pháp trọng tâm là xây dựng chiến lược đào tạo nhân lực số gắn với thực tiễn địa phương và khu vực. Cần thiết kế các chương trình đào tạo chuyên sâu về công nghệ số trong văn hóa và du lịch. Phối hợp với các trường đại học, cao đẳng, viện nghiên cứu để xây dựng nội dung đào tạo phù hợp với yêu cầu thực tiễn, đưa vào giảng dạy từ bậc phổ thông, kết hợp với hình thức học trực tuyến, giúp đội ngũ cán bộ, nhân sự ngành văn hóa – du lịch có thể học tập, nâng cao kỹ năng liên tục.

Song song đó, cần phát triển mạng lưới hợp tác, liên kết đào tạo và sử dụng nhân lực cấp vùng. Việc hình thành các trung tâm liên kết đào tạo đặt tại những địa phương có thế mạnh như TP.HCM, Đồng Nai sẽ đóng vai trò kết nối giảng viên, chuyên gia, doanh nghiệp công nghệ và cơ sở đào tạo. Bên cạnh đó, các địa phương cần đẩy mạnh chuyển giao công nghệ, chia sẻ hạ tầng số và cùng đầu tư vào các nền tảng dùng chung như cơ sở dữ liệu di sản, bản đồ số, cổng thông tin quảng bá, triển lãm thực tế ảo...

Việc thu hút doanh nghiệp công nghệ lớn cùng tham gia cung cấp giải pháp, tư vấn chiến lược và hỗ trợ kỹ thuật sẽ giúp các địa phương nhất là nơi còn hạn chế về tài chính và nhân lực tiếp cận nhanh hơn với tiến bộ công nghệ. Cần xây dựng chính sách ưu đãi đầu tư, tín dụng và thuê dịch vụ công nghệ cho doanh nghiệp nội dung số, dịch vụ du lịch thông minh, nhất là các đơn vị có hoạt động liên kết liên tỉnh. Đồng thời, thành lập tổ chức điều phối cấp vùng như hội đồng văn hóa – du lịch số Đông Nam Bộ để thống nhất quy hoạch, chia sẻ thông tin và giám sát triển khai…

Khi con người là trung tâm, công nghệ là công cụ và liên kết là động lực, Đồng Nai và các tỉnh Đông Nam Bộ hoàn toàn có thể vươn lên trở thành trung tâm văn hóa – du lịch – công nghệ năng động, sáng tạo và hội nhập của cả nước.

 

Đ.N