Trịnh Hồng Việt
Tại phòng trưng bày lực lượng vũ trang nhân dân trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945 của Viện Bảo tàng Quân đội có trưng bày một bộ kèn đồng. Bộ kèn 20 chiếc, có số đăng ký BTQĐ 2781/K3-79 gồm các loại kèn Sacxophone, Tenor, Cor, Trumpet, Connette. Những chiếc kèn này được Ban nhạc Giải phóng quân sử dụng cử Quốc ca trong buổi lễ Tuyên ngôn độc lập khai sinh nước Việt Nam dân chủ cộng hòa (nay là nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam) ngày 2 tháng 9 năm 1945 tại Quảng trường Ba Đình lịch sử.
Nhạc sĩ Đinh Ngọc Liên - người chỉ huy dàn nhạc tấu bài Quốc ca ngày ấy kể rằng trong cuộc đời chỉ huy Đoàn Quân nhạc, ông đã chỉ huy không biết bao nhiêu cuộc biểu diễn. Nhiều cuộc biểu diễn của quân nhạc đã để lại trong ông những ấn tượng sâu sắc. Nhưng buổi chỉ huy dàn nhạc tấu bài Quốc ca trong buổi lễ thành lập nước ngày 2 tháng 9 năm 1945 có ý nghĩa trọng đại đối với ông và cả 75 nhạc công tham dự buổi hoà tấu hôm đó, nó đánh dấu bước ngoặt trong cuộc đời đi theo cách mạng của ông và những người lính trong đội kèn “Bảo an binh”.
Bài viết được trích từ cuốn sách: Những kỷ vật trong kháng chiến chống Pháp. - H. : Quân đội nhân dân, 2025. – Tr.26-29.
Những ngày tháng 8 năm 1945, trong không khí sôi sục của cách mạng, những người lính trong đội kèn “Bảo an binh” rời bỏ hàng ngũ địch, gia nhập quân đội cách mạng. Ngày 20 tháng 8, sau khởi nghĩa giành chính quyền ở Hà Nội một ngày, Ban âm nhạc Giải phóng quân ra đời gồm hầu hết những người lính trong đội kèn “Bảo an binh” rời bỏ hàng ngũ địch và họ được Bộ Chỉ huy quân sự thành phố Hà Nội giao nhiệm vụ luyện tập các bài hành khúc cách mạng để biểu diễn phục vụ buổi lễ thành lập nước. Nhạc sĩ Đinh Ngọc Liên cho biết: Sau khi nhận nhiệm vụ, các anh suy nghĩ rất nhiều vì Quốc ca tiêu biểu cho khí phách, hồn thiêng non nước và đây lại là lần đầu tiên chúng ta công bố Quốc ca với toàn dân và thế giới, phải biểu diễn làm sao cho bài “Tiến quân ca” đạt được nội dung và tầm vóc tư tưởng của nó. Trước ngày biểu diễn, nhạc sĩ Đinh Ngọc Liên và nhạc sĩ Nguyễn Hữu Hiếu đã bàn với nhạc sĩ Văn Cao thống nhất cho sửa hai chữ trong bài “Tiến quân ca” để bản nhạc hoàn hảo hơn, xứng đáng là bản Quốc thiều của nước Việt Nam độc lập. Đó là rút ngắn trường độ của nốt “rê” (D) đầu tiên của chữ “Đoàn” và nốt “mi” (E) ở đoạn giữa trong chữ “xác” làm cho bản nhạc khoẻ khoắn, trầm hùng hơn. Khi viết tổng phổ, yêu cầu đặt ra phải thể hiện được tính muôn màu muôn vẻ về chất lượng và âm sắc của các loại nhạc cụ trong dàn nhạc.
Tổng phổ viết xong, mọi người trong ban nhạc cảm thấy hài lòng. Suốt cả ngày 1 tháng 9 và mấy ngày trước đó, anh em tập đi tập lại bài Quốc ca và một số bản hành khúc khác. Cả đêm 1 tháng 9, toàn đội thao thức không ngủ được.
Sáng sớm ngày 2 tháng 9, đoàn quân đã tề chỉnh trong trang phục soóc kaki vàng, đi giày da, đội mũ calô có đính quân hiệu, hành quân lên Ba Đình theo đội hình: đội thông hiệu, đội trống và đội nhạc hơi. Nhận vị trí trước lễ đài, đoàn quân nhạc dàn thành 5 hàng ngang, mặt hướng về lễ đài.
Buổi lễ chính thức bắt đầu. Lá cờ Tổ quốc được từ từ kéo lên đỉnh cột cùng lúc những âm thanh hùng tráng của bản Quốc thiều vang lên khắp Quảng trường. Tất cả như ngưng đọng trong giờ phút thiêng liêng ấy. Trong tiếng hòa âm hào hùng trang nghiêm như có tiếng gọi của hồn nước, tiếng vó ngựa, quân reo thời Hai Bà Trưng, Ngô Quyền, Lý Thường Kiệt, Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Quang Trung; tiếng bước chân dồn dập xông lên về phía quân thù của Xô viết Nghệ - Tĩnh, khởi nghĩa Bắc Sơn, của Cách mạng Tháng Tám oai hùng. Mệnh lệnh của Tổ quốc đã ban ra: “Tiến mau ra sa trường, tiến lên! Cùng tiến lên!”. Nhạc điệu mỗi lúc mội thúc giục như nhịp đập của trái tim Tổ quốc đang hòa nhịp cùng trái tim mỗi người. Tất cả như bị cuốn hút vào dòng âm thanh có một sức mạnh cổ động thần kỳ - sức mạnh của nhân dân, sức mạnh của cách mạng.
Để biểu đạt được cái thần của bản “Tiến quân ca”, 75 nhạc công lúc đó đã dồn hết tâm trí vào tiếng nhạc, sử dụng chuẩn xác những chiếc kèn, dưới sự chỉ huy chặt chẽ, chính xác của nhạc trưởng Đinh Ngọc Liên.
Lần đầu tiên trong lịch sử dựng nước và giữ nước, Quốc thiều nước Việt Nam độc lập lan tỏa đi khắp năm châu bốn biển, báo tin nước Việt Nam dân chủ cộng hòa đã ra đời và đến nay bản Quốc ca ấy vẫn trường tồn cùng non sông đất nước Việt Nam.