Lịch sử dân tộc Việt Nam là dòng chảy liên tục của những cuộc đấu tranh kiên cường vì độc lập, tự do và quyền làm chủ của nhân dân. Trong dòng chảy ấy, có những sự kiện không chỉ đánh dấu bước ngoặt của lịch sử mà còn đặt nền móng lâu dài cho sự hình thành và phát triển của một quốc gia độc lập, có chủ quyền, có nhà nước của dân, do dân và vì dân. Cuộc Tổng tuyển cử bầu Quốc hội đầu tiên trong lịch sử Việt Nam chính là một trong những sự kiện mang tầm vóc đặc biệt như vậy.
Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, dân tộc Việt Nam bước vào một giai đoạn lịch sử vô cùng đặc biệt. Nền độc lập vừa giành được còn non trẻ, chính quyền cách mạng đứng trước muôn vàn thử thách to lớn: thù trong, giặc ngoài; nền kinh tế kiệt quệ sau chiến tranh, nạn đói hoành hành, trình độ dân trí còn thấp, hệ thống pháp luật và bộ máy nhà nước chưa hoàn thiện. Trong bối cảnh đầy cam go ấy, việc xây dựng một nhà nước hợp pháp, hợp hiến, dựa trên ý chí và quyền làm chủ của nhân dân trở thành yêu cầu cấp thiết hàng đầu. Và cuộc Tổng tuyển cử bầu Quốc hội đầu tiên trong lịch sử Việt Nam đã ra đời, trở thành một sự kiện chính trị – pháp lý có ý nghĩa đặc biệt to lớn. Đây không chỉ là cuộc bầu cử đầu tiên của một nhà nước mới, mà còn là bước khẳng định mạnh mẽ quyền dân chủ của nhân dân Việt Nam, thể hiện khát vọng tự do, độc lập và tự quyết vận mệnh dân tộc sau hàng trăm năm sống trong ách đô hộ.
Nhân kỷ niệm 80 năm Cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội Việt Nam (1946 – 2026), Thư viện tỉnh Đồng Nai trân trọng giới thiệu đến đông đảo bạn đọc cuốn sách “100 điều nên biết về Cuộc Tổng tuyển cử bầu Quốc hội đầu tiên trong lịch sử Việt Nam”, do tác giả Hà Nguyễn biên soạn, Nhà xuất bản Thông tin và Truyền thông phát hành năm 2022. Cuốn sách dày 300 trang, khổ 15 x 21 cm, nằm trong bộ sách “100 điều nên biết về lịch sử Việt Nam”, được xuất bản nhân dịp kỷ niệm 75 năm cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên. Đây là một công trình có giá trị cả về mặt khoa học, lịch sử và giáo dục, đặc biệt phù hợp với đông đảo bạn đọc hôm nay.
Điểm hấp dẫn nổi bật của cuốn sách chính là cách tiếp cận nội dung thông qua 100 câu hỏi – đáp ngắn gọn, súc tích, rõ ràng và logic. Với hình thức này, những vấn đề tưởng chừng phức tạp của lịch sử chính trị – pháp lý lại trở nên gần gũi, dễ hiểu, giúp người đọc ở nhiều lứa tuổi và trình độ khác nhau đều có thể tiếp cận. Mỗi câu hỏi là một lát cắt lịch sử, mỗi câu trả lời là một mảnh ghép quan trọng, góp phần tái hiện toàn diện bức tranh về cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên của nước ta.
Ngay từ những câu hỏi đầu tiên, cuốn sách đã đưa người đọc trở lại bối cảnh lịch sử sau ngày 2 tháng 9 năm 1945, khi Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và ra mắt Chính phủ lâm thời. Trong hoàn cảnh đất nước vừa giành độc lập, việc củng cố chính quyền cách mạng và xây dựng nền tảng pháp lý cho nhà nước mới được xác định là nhiệm vụ sống còn. Cuốn sách đã làm rõ vì sao việc tổ chức Tổng tuyển cử được đặt lên hàng đầu, và vì sao đó là con đường duy nhất để hiện thực hóa quyền làm chủ của nhân dân.
Một nội dung có giá trị đặc biệt của cuốn sách là phần phân tích các văn bản pháp lý đầu tiên liên quan đến Tổng tuyển cử. Tác giả đã làm rõ ý nghĩa lịch sử của Sắc lệnh số 14/SL ngày 8/9/1945, văn bản pháp quy đầu tiên quy định về việc tổ chức Tổng tuyển cử. Bên cạnh đó là các sắc lệnh tiếp theo của Chủ tịch Hồ Chí Minh về thành lập Ủy ban dự thảo Hiến pháp, Ủy ban dự thảo thể lệ Tổng tuyển cử, cũng như những quy định cụ thể về quyền bầu cử, ứng cử, vận động bầu cử và hình thức tổ chức bầu cử.
Thông qua từng câu hỏi – đáp, cuốn sách cho thấy rõ tinh thần dân chủ, tiến bộ và nhân văn ngay từ buổi đầu xây dựng nhà nước. Lần đầu tiên trong lịch sử dân tộc, người dân Việt Nam – không phân biệt nam nữ, thành phần xã hội, tôn giáo hay dân tộc – đều có quyền trực tiếp cầm lá phiếu để lựa chọn những người đại diện cho mình. Đây là bước tiến vượt bậc, thể hiện tư tưởng dân chủ sâu sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Chính phủ lâm thời.
Cuốn sách cũng dành nhiều trang viết sinh động để tái hiện quá trình chuẩn bị và tổ chức cuộc Tổng tuyển cử trong điều kiện vô cùng gian khó. Giữa bom đạn, chiến sự, thiếu thốn trăm bề, với giao thông liên lạc hạn chế, nhưng bằng niềm tin và ý chí sắt đá, nhân dân cả nước đã nô nức tham gia bầu cử. Đặc biệt, ngay cả ở những vùng đang có chiến sự ác liệt như Nam Bộ, Nam Trung Bộ và Tây Nguyên, tinh thần làm chủ và trách nhiệm công dân vẫn được thể hiện mạnh mẽ, góp phần làm nên thành công vang dội của cuộc Tổng tuyển cử.
Không dừng lại ở việc thuật lại sự kiện, cuốn sách còn làm nổi bật ý nghĩa và tầm vóc lịch sử của thắng lợi cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên. Thắng lợi ấy đã khẳng định tính chính danh của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, tạo cơ sở cho việc thành lập Quốc hội, Chính phủ chính thức và xây dựng bản Hiến pháp đầu tiên của nước ta. Đồng thời, đó cũng là lời khẳng định mạnh mẽ với thế giới về một Việt Nam độc lập, dân chủ và có chủ quyền.
Đặc biệt, cuốn sách trích dẫn và phân tích nhiều phát biểu sâu sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh tại kỳ họp thứ nhất của Quốc hội khóa I, qua đó làm nổi bật tư tưởng đại đoàn kết dân tộc – giá trị cốt lõi làm nên sức mạnh của cách mạng Việt Nam. Những tư tưởng ấy đến nay vẫn còn nguyên giá trị, tiếp tục soi sáng con đường xây dựng và hoàn thiện nền dân chủ xã hội chủ nghĩa ở nước ta.
Với cách trình bày khoa học, nội dung cô đọng nhưng giàu chiều sâu, “100 điều nên biết về Cuộc Tổng tuyển cử bầu Quốc hội đầu tiên trong lịch sử Việt Nam” không chỉ là tài liệu tham khảo quý giá cho cán bộ, nhà nghiên cứu, học sinh, sinh viên, mà còn là cuốn sách gợi mở niềm tự hào, trách nhiệm và ý thức công dân cho mỗi người Việt Nam hôm nay.
Có thể khẳng định, đây không chỉ là một cuốn sách lịch sử, mà còn là một hành trình trở về cội nguồn của nền dân chủ Việt Nam, giúp mỗi chúng ta thêm trân trọng những giá trị của độc lập, tự do và quyền làm chủ mà các thế hệ đi trước đã đánh đổi bằng biết bao hy sinh. Sách hiện có tại Thư viện tỉnh Đồng Nai, trân trọng giới thiệu cùng quý bạn đọc gần xa.